{"id":1387,"date":"2015-09-04T17:47:07","date_gmt":"2015-09-04T16:47:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.vandrovec.net\/?p=1387"},"modified":"2015-09-04T17:47:07","modified_gmt":"2015-09-04T16:47:07","slug":"z-regalu-naszego-pradziadka-cz-1-andrzej-pilipiuk-o-starzeniu-sie-literatury","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vandrovec.net\/?p=1387","title":{"rendered":"Z rega\u0142u naszego pradziadka (cz.1) – Andrzej Pilipiuk o starzeniu si\u0119 literatury"},"content":{"rendered":"

\"pilipiuk1\"<\/a><\/p>\n

Umiera cz\u0142owiek. Pami\u0119taj\u0105 go jego bliscy, koledzy z pracy, uczniowie\u2026 Potem umieraj\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy go pami\u0119tali. Je\u015bli by\u0142 kim\u015b wa\u017cnym, ma ulic\u0119 swego imienia, czasem pomnik albo monumentalny nagrobek na cmentarzu. Ludzie \u2013 cho\u0107 nigdy go nie spotkali \u2013 wiedz\u0105, kim by\u0142. Potem pozostaje ju\u017c tylko tabliczka \u2013 kto ciekaw mo\u017ce sobie sprawdzi\u0107. Po latach liczba takich ciekawych spada, a\u017c ca\u0142e \u017cycie i wszystkie dokonania zostaj\u0105 zredukowane do suchej wzmianki w monografiach naukowych. Cz\u0119sto po latach kto\u015b spisze jego biografi\u0119, rekonstruuj\u0105c drogi \u017cycia z r\u00f3\u017cnych przypadkiem ocala\u0142ych dokument\u00f3w. Czasem wraz z lud\u017ami umiera j\u0119zyk, kt\u00f3rym m\u00f3wili. Dzi\u015b nie wi\u0119cej ni\u017c kilka tysi\u0119cy ludzi zna polski dialekt j\u0119zyka jidysz. Od dawna nie powstaj\u0105 w nim dzie\u0142a literackie. Zanika polszczyzna kresowa. Gwary lokalne rozp\u0142ywaj\u0105 si\u0119\u2026<\/p>\n

Podobnie umieraj\u0105 ksi\u0105\u017cki. Pojawia si\u0119 bestseller. Staje si\u0119 prze\u017cyciem pokoleniowym. Zna go ka\u017cdy, kto aspiruje do miana cz\u0142owieka oczytanego. Potem wypieraj\u0105 go kolejne tytu\u0142y. Wreszcie wydawnictwa przestaj\u0105 go wznawia\u0107. Ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra rozbudza\u0142a emocje tysi\u0119cy ludzi pokrywa si\u0119 kurzem w bibliotece, a\u017c w ko\u0144cu bibliotekarz stwierdza: do tego i tak nikt nie zagl\u0105da\u0142 od dwudziestu lat, potrzebujemy miejsca na p\u00f3\u0142ce pod \u201eZmierzch\u201d i \u201e50 twarzy Greya\u201d; jakich\u015b tam Be\u0142z\u0119 czy Warnk\u00f3wn\u0119 mo\u017cna spokojnie odda\u0107 na makulatur\u0119.<\/p>\n

<\/p>\n

\n

Zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad \u017cyciem, mentalno\u015bci\u0105 i wyborami naszych przodk\u00f3w, powinni\u015bmy pozna\u0107 ich lektury. Zobaczy\u0107, co czytali. Jakie by\u0142o przes\u0142anie tych ksi\u0105\u017cek. Kto by\u0142 ich ulubionym autorem. I co stwierdzamy? ZAZWYCZAJ NIE ZNAMY ICH AUTOR\u00d3W. A nawet jak co\u015b tam s\u0142yszeli\u015bmy \u2013 nie czytamy ich ksi\u0105\u017cek. (podobnie, jak nie \u015bpiewamy babcinych piosenek).<\/p>\n

Krok bli\u017cej\u2026 Nasi dziadkowie, pradziadkowie. Znamy lub znali\u015bmy ich osobi\u015bcie. Cz\u0119sto mamy na regale ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re czytali. Wystarczy si\u0119gn\u0105\u0107 i zdmuchn\u0105\u0107 kurz. Musimy troch\u0119 uwa\u017ca\u0107 przy lekturze: nitki, kt\u00f3rymi przeszyto grzbiety cz\u0119sto ju\u017c zetla\u0142y, a kwa\u015bny gazetowy papier, na kt\u00f3rym drukowano je po wojnie, lubi si\u0119 \u0142ama\u0107. Gorzej z pozycjami, kt\u00f3re poch\u0142aniali w dzieci\u0144stwie \u2013 te przewa\u017cnie poch\u0142on\u0119\u0142a wojna \u2013 ale i takie czasem w domowej biblioteczce znajdziemy. Czasem wznowienia powojenne, czasem odkupione u bukinist\u00f3w ulubione lektury, kt\u00f3re potem czytali do snu naszym rodzicom. I kt\u00f3rych nie czytali\u015bmy ju\u017c my.
\nCzasem bywa po prostu tak, \u017ce dana dziedzina \u017cycia przechodzi na kolejny poziom ewolucji. Kaganki wypar\u0142y \u0142uczywa. Lampy naftowe wypar\u0142y \u015bwieczki i same sromotnie pad\u0142y w starciu z \u017car\u00f3wkami\u2026 Z ksi\u0105\u017ckami jest podobnie. Wpad\u0142a mi w r\u0119ce ksi\u0105\u017ceczka Agot Gjems-Selmer \u201eNad dalekim cichym fiordem\u201d. Napisana i wydana Norwegii na pocz. XX wieku, sta\u0142a si\u0119 mi\u0119dzynarodowym bestsellerem prozy dzieci\u0119cej. Jeszcze przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 prze\u0142o\u017cono j\u0105 na szwedzki, niemiecki, holenderski, a nawet ukrai\u0144ski. Mam wydanie polskie z roku 1904, w innym t\u0142umaczeniu ksi\u0105\u017ceczk\u0119 opublikowano w1907 roku. O czym traktuje to dzie\u0142ko? To opowie\u015b\u0107 z \u017cycia dziewczynki, c\u00f3rki lekarza praktykuj\u0105cego w p\u00f3\u0142nocnej Norwegii. Przez karty przewija si\u0119 jej rodze\u0144stwo i zdawkowo wspominani s\u0105siedzi. Dominuj\u0105cym tematem wielostronicowych opis\u00f3w jest jednakwspania\u0142a dzika przyroda i kator\u017cnicze trudy codziennej egzystencji. Rzecz ciekawa, je\u015bli chcemy pozna\u0107 warunki \u017cycia w p\u00f3\u0142nocnej Norwegii ok. 1890 roku, ale poza tym z naszego punktu widzenia pora\u017caj\u0105co nudna. Fabu\u0142y w zasadzie brak.
\nDo wybuchu II wojny \u015bwiatowej ksi\u0105\u017cka doczeka\u0142a si\u0119 u nas o\u015bmiu wyda\u0144. Wznowiono j\u0105 jeszcze dwukrotnie po wojnie \u2013 potem jej popularno\u015b\u0107 zgas\u0142a.<\/p>\n

Wyko\u0144czy\u0142a j\u0105 konkurencja. Wydane w 1947 roku \u201eDzieci z Bullerbyn\u201d Astrid Lindgren to ju\u017c zupe\u0142nie inna literatura. Z pozoru ksi\u0105\u017cka podobna. Z naszego punktu widzenia obie pozycje to lektura poniek\u0105d historyczno-przygodowa. (akcja utworu rozgrywa si\u0119 w Szwecji ok. roku 1930). S\u0105 dzieci. Jest odludzie, gdzie do s\u0105siada trzeba i\u015b\u0107 godzinami. Jest przyroda \u2013 pi\u0119kna, ale te\u017c potrafi\u0105ca dokuczy\u0107. Tylko, \u017ce u Astrid jest fabu\u0142a, s\u0105 przygody, jest humor\u2026No c\u00f3\u017c, Agot Gjems-Selmer nie mia\u0142a szans starciu z m\u0142odsz\u0105 o pokolenie kole\u017cank\u0105.<\/p>\n

A u nas? Si\u0119gnijmy pami\u0119ci\u0105\u2026 Maria Konopnicka. Pierwsze wydanie \u201eO krasnoludkach i sierotce Marysi\u201d \u2013 to legendarne, ilustrowane barwnymi chromolitografiami, z\u0142achany egzemplarz wystawiony niedawno na aukcji za 13 tysi\u0119cy z\u0142otych\u2026 O czym to ja? Aha. Krasnoludki. Bestseller z roku 1896, wielokrotnie wznawiany. Niestety \u2013 czytany ju\u017c dzi\u015b bardzo sporadycznie. Zestarza\u0142a si\u0119 ta ksi\u0105\u017cka, a dla dzisiejszego czytelnika dziury logiczne wr\u0119cz z niej ziej\u0105. Kilka wierszy pisarki pozosta\u0142o w\u015br\u00f3d wypis\u00f3w szkolnych. Jej powie\u015bci czy publicystyki od dawna nikt nie czyta.<\/p>\n

Podobnie otch\u0142a\u0144 niepami\u0119ci poch\u0142ania ju\u017c dzie\u0142a Janusza Korczaka. Pami\u0119ta si\u0119 jeszcze \u201eKr\u00f3la Maciusia\u201d (tom drugi ju\u017c w czasach mojego dzieci\u0144stwa by\u0142 ogromn\u0105 rzadko\u015bci\u0105). Najm\u0142odsi mi\u0142o\u015bnicy Harry\u2019ego Pottera nie si\u0119gaj\u0105 jednak po \u201eKajtusia Czarodzieja\u201d, wol\u0105 pozycje wsp\u00f3\u0142czesne \u2013 np. cykl \u201eMagiczne Drzewo\u201d A.Maleszki. Powie\u015bci inspirowane przygodami dzieci na koloniach napisane w 1907 roku oraz inne utwory Korczaka, zosta\u0142y zapomniane definitywnie. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni pedagodzy odrzucili jego metody pracy z dzieckiem jako \u201ereakcyjne\u201d i zbyt odleg\u0142e od obecnych trend\u00f3w wychowania bezstresowego. Janusz Korczak postrzegany jest dzi\u015b g\u0142\u00f3wnie jako ofiara Shoah. To przera\u017caj\u0105ce,\u017ce dorobek literacki, naukowy i publicystyczny wielkiego cz\u0142owieka zszed\u0142 na dalszy plan \u2013 a dzi\u015b pami\u0119ta si\u0119 o nim tylko dlatego, \u017ce by\u0142 \u017bydem i Niemcy zamordowali go w Treblince.<\/p>\n

Nieco \u0142askawiej los obszed\u0142 si\u0119 ze spu\u015bcizn\u0105 po jego r\u00f3wie\u015bniku, Kornelu Makuszy\u0144skim. Przypuszczam jednak, \u017ce od zapomnienia w pewnym stopniu uratowa\u0142y go ca\u0142kiem przyzwoite ekranizacje z lat 80. i 90.. Przynios\u0142y pewien renesans zainteresowa\u0144 t\u0105 proz\u0105. \u201eAwantura o Basi\u0119\u201d jest nadal wznawiana i czytana. I cho\u0107 \u201ePanna z mokr\u0105 g\u0142ow\u0105\u201d czy \u201eSzale\u0144stwa panny Ewy\u201d nie budz\u0105 ju\u017c u wsp\u00f3\u0142czesnych gimnazjalistek takiej egzaltacji, jak\u0105 prze\u017cywa\u0142y podczas lektury ich prababcie, ksi\u0105\u017cki nadal dzielnie broni\u0105 si\u0119 przed zapomnieniem.<\/p>\n

Niestety wybuch wojny przerwa\u0142 prace nad ekranizacj\u0105 \u201eSzatana\u2026\u201d, a niemiecki nalot z wrze\u015bnia 1939 obr\u00f3ci\u0142 w perzyn\u0119 dom pisarza, niszcz\u0105c r\u0119kopis powie\u015bci \u201eDrugie lato Szatana\u201d. Dzie\u0142a tego autor nigdy ju\u017c nie odtworzy\u0142. Ja jednak czuj\u0119 pewn\u0105 nie\u015bmia\u0142\u0105 nadziej\u0119. Pami\u0119tam z dzieci\u0144stwa jak wielk\u0105 sensacj\u0105 by\u0142o odnalezienie innego dzie\u0142a Makuszy\u0144skiego \u2013 ksi\u0105\u017cki dla dzieci \u201eZa kr\u00f3la Piasta Polska wyrasta\u201d. R\u0119kopis znaleziono podczas remontu w muzeum. Przez przesz\u0142o trzydzie\u015bci lat tkwi\u0142 po prostu wetkni\u0119ty za wersalk\u0119 w pokoju autora.<\/p>\n

Publikacja \u201eDrugiego lata\u2026\u201d by\u0142a zapowiadana na grudzie\u0144 1939. Bior\u0105c pod uwag\u0119 przedwojenny cykl edytorski, powinny istnie\u0107 odpisy do obr\u00f3bki redakcyjnej. A kto wie, czy wr\u0119cz nie pr\u00f3bne szczotki drukarskie. By\u0107 mo\u017ce kiedy\u015b, w jakim\u015b archiwum, kto\u015b wygrzebie zapomniany i nieskatalogowany plik kartek\u2026 Sam autor przed wojn\u0105 powszechnie lubiany i szanowany, po wojnie uznany za reakcjonist\u0119 i skazany na zapomnienie zmar\u0142 w n\u0119dzy. P\u00f3\u017aniej stopniowo rehabilitowano jego proz\u0119, cho\u0107 w powojennych wydaniach \u201eSzatana z si\u00f3dmej klasy\u201d czujna cenzura miejsce akcji z Wile\u0144szczyzny \u201eprzenios\u0142a\u201d w pozna\u0144skie.<\/p>\n

A w nast\u0119pnym odcinku pogadamy sobie o starzeniu si\u0119 fantastyki.<\/p>\n

Andrzej Pilipiuk<\/strong>– niestrudzony tropiciel ciekawostek z lamusa. Kolekcjoner nagr\u00f3d literackich, kt\u00f3ry z pisania z pasj\u0105 uczyni\u0142 sw\u00f3j spos\u00f3b na \u017cycie. Miar\u0105 jego sukcesu jest 26 napisanych powie\u015bci wydanych w ci\u0105gu dekady, 600 tysi\u0119cy sprzedanych ksi\u0105\u017cek i miejsce na podium \u015bcis\u0142ej czo\u0142\u00f3wki najpoczytniejszych pisarzy w Polsce.<\/p>\n

Homo literatus, kt\u00f3ry do pisania podchodzi z \u017celazn\u0105 regu\u0142\u0105 \u2013 pracuje planowo, codziennie, a kiedy poczuje zm\u0119czenie fabu\u0142\u0105, zabiera si\u0119 za inny tytu\u0142. Uprzedzaj\u0105c krytyk\u0119 sam siebie nazwa\u0142 Wielkim Grafomanem. Z wykszta\u0142cenia archeolog, z zami\u0142owania \u0142owca meteor\u00f3w. Beznadziejnie zauroczony zapomnianymi odkrywcami i wynalazkami XIX wieku. Spo\u0142ecznik. W\u0142asnym sumptem i ogromnym zaanga\u017cowaniem wyda\u0142 unikatowy album o Wojs\u0142awicach, mie\u015bcie w kt\u00f3rym narodzi\u0142 si\u0119 Jakub W\u0119drowycz.\u00a0Tw\u00f3rca panteonu niezwyk\u0142ych bohater\u00f3w literackich oraz Jakuba W\u0119drowycza – zawistnego, m\u015bciwego kmiota, bimbrownika i egzorcysty. Jedynego w polskiej literaturze, rdzennie polskiego superbohatera, kt\u00f3ry przez lata roz\u015bmieszania do \u0142ez, dorobi\u0142 si\u0119 w\u0142asnego festiwalu.<\/p>\n

Czterokrotny laureat presti\u017cowej nagrody Nautilusa. Dziesi\u0119ciokrotnie nominowany, raz nagrodzony Nagrod\u0105 im. Janusza A. Zajdla. As EMPiK-u 2006 – jeden z trzech najch\u0119tniej kupowanych autor\u00f3w.\u00a0Pija herbat\u0119. Ani wstrz\u0105\u015bni\u0119t\u0105, ani tym bardziej mieszan\u0105. Parzon\u0105 w samowarze.<\/p>\n<\/div>\n

\"11836907_10153494214553774_5460742494082212288_n\"<\/p>\n

Najnowsza ksi\u0105\u017cka Andrzeja Pilipiuka w ksi\u0119garniach!<\/p>\n

Doktor Sk\u00f3rzewski na sentymentalnej wyprawie do Bergen, kt\u00f3ra nieoczekiwanie zmienia si\u0119 w najtrudniejsz\u0105 walk\u0119 w \u017cyciu. Robert Storm na tropie cyrku zagubionego w zawierusze kampanii wrze\u015bniowej i cyga\u0144skiego ko\u015bci\u00f3\u0142ka, kt\u00f3ry zawsze nakarmi g\u0142odnych. Ponadto stare ikony, przera\u017caj\u0105cy mieszkaniec szklanej kuli i szachownica z dawnych wiek\u00f3w, kt\u00f3rej tajemnica doprowadzi do nieoczekiwanego spotkania. Taki zbiorek to prawdziwie \u0142akomy k\u0105sek dla badaczy niesamowito\u015bci. Kto tego jeszcze nie pr\u00f3bowa\u0142, mo\u017ce zacz\u0105\u0107 ju\u017c teraz.<\/p>\n

Zrobione<\/span>: http:\/\/www.kawerna.pl\/biblioteka\/felietony\/item\/10228-z-regalu-naszego-pradziadka-cz-1-andrzej-pilipiuk-o-starzeniu-sie-literatury.html<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

\n

\u00a0<\/a><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Umiera cz\u0142owiek. Pami\u0119taj\u0105 go jego bliscy, koledzy z pracy, uczniowie\u2026 Potem umieraj\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy go pami\u0119tali. Je\u015bli by\u0142 kim\u015b wa\u017cnym, ma ulic\u0119 swego imienia, czasem pomnik albo monumentalny nagrobek na cmentarzu. Ludzie \u2013 cho\u0107 nigdy go nie spotkali \u2013 wiedz\u0105, kim by\u0142. Potem pozostaje ju\u017c tylko tabliczka \u2013 kto ciekaw mo\u017ce sobie sprawdzi\u0107. Po latach […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[12,18],"tags":[],"class_list":["post-1387","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dalsi-texty","category-novinky"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vandrovec.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1387","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vandrovec.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vandrovec.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vandrovec.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vandrovec.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1387"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vandrovec.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1387\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1389,"href":"https:\/\/www.vandrovec.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1387\/revisions\/1389"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vandrovec.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1387"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vandrovec.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1387"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vandrovec.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1387"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}